Albanii działa akad. nauk zał. 1972 (1992 w stadium reorganizacji), uniwersytet w Tiranie (założony 1957), kształcący 8,8 tysięcy studentów (2002), oraz 10 centralnych instytutów naukowo-badawczych; ponadto działają szkoły wyzsze: 2 rolnicze, 1 pedagogiczna i 1 akademia sztuk pieknych.

ierwszy zachowany tekst w języku albańskim to formuła chrztu (1462) ? zdanie wplecione w tekst łaciński; pierwsza zachowana książka to mszał Gj. Buzuku (1555). Za początek literatury albańskiej uznaje się jednak twórczość łacińskojęzyczną M. Barletiego z Włoch (Historia Skanderbega 1508?10 i Oblężenie Kruji 1504). W XVII i XVIII w. rozwijało się gł. gegijskie piśmiennictwo religijno-dydaktyczne, a jego przedstawicielami byli księża katolatoliccy (m.in. P. Budi, P. Bogdani) z klasztorów na północy kraju, tam też skupiało się życie kulturowe; książki były drukowane w Rzymie, rzadziej ? w Szkodrze; poza granicami kraju (we Włoszech) rozwijało się piśmiennictwo toskijskie, początkowo o charakterze rel., później poezja oparta na wątkach lud. (m.in. J. Variboba, L. Matrënga).

N

ajstarsze zabytki pochodzą z epoki brązu; z VIII?III w. p.n.e. pozostały resztki warownych budowli nekropoli Ilirów; także wykopaliska na miejscu dawnych kolonii greckich (Apollonia) i zabytki rzymskie (Vlora, Korcza). W sztuce średniowiecznej uwydatniają się silne wpływy bizantantyjskie, zwłaszcza w sztuce sakralnej ? klasztory i kościoły bazylikowe, zdobione mozaikami i freskami (Obot XIII w., Delvina XIV w.), także w kamiennym budownictwie mieszkalnym. Od XI w. również wpływy włoskie (zwł. Wenecji) ? głównie liczne cytadele i mury miejskie. W 2. poł. XV w., gdy Albania znalazła się pod panowaniem tureckim, nastąpiła izolacja od sztuki europejskiej, dominacja sztuki islamu (przebudowa kościołów na meczety, zabudowa miejska typu orientalnego ? Elbasan, Durrës, Szkodra, Tirana, Berat) i powstały nieliczne ośrodki sztuki rodzimej (Voskopoja).